آنچه در دولت فخيمه صفوّيه به آن ، افزوده شده است » . « 1 » مرحوم مجلسى آن‌گاه افزايش صحن در دولت صفوى را تعيين نموده و افزوده است : « صحن شريف از سمت قبله و از ناحيهء شرق و غرب نسبت به گذشته تغييرى نيافته ؛ بلكه از ناحيهء پشت قبله توسعه پيدا كرده است » . « 2 » اگر آنچه را كه در كتاب الحدائق الناضره ، نوشته شيخ يوسف بحرانى آمده است ، مدنظر قرار دهيم ، حقيقت آشكارتر مىشود . او مىگويد : مسجد جامعى كه هم اكنون در پشت گنبد افراشته قرار دارد ، قبلًا وجود نداشته و حدود دويست سال است كه ساخته شده است و پس از احداث آن ، ديوار صحن را به انتهايش امتداد داده‌اند تا صحن از اين طرف نيز مانند سه طرف ديگر توسعه يابد . « 3 » اين در حالى است كه شيخ يوسف در سال 1186 ه بدرود زندگى گفته است و هرگاه مسجد و صحن شمالى ، دويست سال قبل از زيارت شيخ يوسف و در اواخر زندگى او احداث شده باشند ، دقيقاً مصادف با روزگار شاه طهماسب صفوى است . بنابراين مسجد كنونى و رواق و صحنى كه در آن جهت قرار دارند ، از مستحدثات شاه طهماسب ياد شده كه جداً بناى با عظمتى است و خزانهء صفويان ، مبلغ گزافى صرف آن نموده كه بر رابطهء عميق آنان با مشاهد مشرّفه امامان معصوم ( عليهم السلام ) ، دلالت دارد . البته خدمات صفويان به همين اندازه ، خلاصه نمىشود ، زيرا آنان در هر فرصتى ، به خدمات ارزنده دست مىزدند ؛ مثلًا شاه عباس كبير ( 996 - 1038 ه ) هنگام فتح

--> ( 1 ) . بحارالانوار ، ج 18 ، ص 752 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . الحدائق الناضرهء ، ج 2 ، صص 346 و 234 .